Istorijat ulaznih vrata

Ulazna vrata predstavljaju jedan od ključnih elemenata svakog doma. Ona su lice Vaše kuće ili stana, a njihovu lepotu, neretko i mističnost, ovekovečili su brojni slavni slikari, muzičari, književnici… Prema tome, ulazna vrata već odavno nisu samo “zapečaćeni” ulaz u Vaš dom, već deo doma kome bi trebalo posvetiti posebnu pažnju.

Ali pored estetskih, ulazna vrata bi trebalo pre svega da Vam pruže sigurnost, odličnu zvučnu i termo izolaciju, da budu otporna na atmosferske pritiske (ako pričamo o kući), požar (protivpožarna vrata) i tako dalje.

Kada su i kako zapravo nastala ulazna vrata?

Ulazna vrata su u masovnoj upotrebi tek kratki deo istorije, ali se kao neizostavni deo arhitekture razvijaju već vekovima. Ulazna vrata se upotrebljavaju još od starog veka i ranih ljudskih skloništa, tada najčešće kao barijera napravljena od obešenog tekstila ili grube kože, da bi se zatim pojavljivala u različitim oblicima i materijalima: drvo, kamen, staklo, papir, metal, lišće, te kombinacijom ovih materijala. Čovek ih je tada pravio i instalirao za potrebe zatvaranja i otvaranja nekog prostora, a ta “ulazna vrata” mogla su da se savijaju, klizaju, rotiraju, rolaju…

Ulazna vrata, zapravo preteča onoga što danas smatramo ulaznim vratima, nisu odmah postala masovna pojava, već su bila rezervisana za ekskluzivna zdanja – za palate i javne objekte, prostorije i prostore koji su bili dovoljno važni i luksuzni da bi bili zaštićeni čvrstim vratima, pravljenimm najčešće od kamena i bronze. Dakle, prva čvrsta vrata su se stavljala na one objekte koje je trebalo zaštiti i “odseći” od neke druge sredine.

Prva kamena vrata su prvobitno bila namenjena drevnim grobnicama, poput onih pronađenih u Pompeji (Grčka), ili na grobnici u Langari (Turska), koja se danas čuvaju u muzeju u Istanbulu.

Bronzana (monumentalna) vrata datiraju još iz vremena grčkih hramova, dok su Rimljani sebe štitili duplim čvrstim bronzanim vratima, među kojima su vrata visoka čak 73 metara, na odajama rimskog Panteona.

Od 12. veka, kada je oživljeno šuplje livenje pomoćnih panela na katedralama u južnoj Italiji, razvija se umetnost livenja i ukrašavanja ovih vrata. Tako nastaju i čuvena “Vrata raja” Lorenca Gibertija. Slična bronzana vrata krase i Baziliku svetog Petra u Vatikanu, kojima se i danas dive milioni turista. I pored toga, tek u 18. veku ulazna vrata počinju masovnije da se koriste u severozapadnoj Evropi, dok u Sjedinjene Američke Države stižu 1863. Godine – pravo na Kapitol u Vašingtonu.

Današnja vrata veoma podsećaju na drvena vrata koja su bila rasprostranjena u Egiptu i Mesopotamiji.

Tipična zapadnjačka srednjevekovna vrata bila su načinjena od vertikalnih dasaka sa horizontalnim ili dijagonalnim učvršćenjima, sa dugačkim gvozdenim šarkama, a bila su okovana ekserima. U stambenoj arhitekturi unutrašnja vrata su se prvi put pojavila u 15. veku u Italiji, pa u ostatku Evrope. Tek u 20. veku jednostruka panelna vrata postaju uobičajena.

Postoji nekoliko tipova specijalnih današnjih vrata, koja su pratila i sam njihov razvoj:

Sjedinjene Američke Države – koristila su se uglavnom vrata sa zastorima ili paravanima

Holandija – taakozvana “holandska vrata” potiču od flamansko-holandskog tipa; u sredini su bila isečena, pa se gornja polovina vrata otvarala, dok je donja ostajala zatvorena

Divlji Zapad – na ovoj teritoriji su u 19. veku posebno bila popularna vrata koja su bila polovina visine i obešena u sredini prolaza